استفاده از تجهیزات سربی رادیولوژی استاندارد، موثرترین راهکار برای به حداقل رساندن خطرات پرتوهای یونیزان بر اساس اصل ALARA (کمترین میزان ممکن اشعه) است. اگرچه رشد روزافزون فناوریهای تصویربرداری پزشکی، تشخیص بیماریها را متحول کرده، اما در کنار این مزایا، مواجهه با اشعه ایکس (X-Ray) خطرات بالقوهای برای کادر درمان و بیماران به همراه دارد. به همین دلیل، رعایت اصول حفاظت در برابر اشعه در اتاقهای تصویربرداری یکی از حیاتیترین پروتکلهای ایمنی در مراکز درمانی به شمار میرود.
در این مقاله تخصصی، به بررسی جامع انواع تجهیزات حفاظت فردی سربی و روشهای ایزولهسازی محیطی اتاق تصویربرداری با دستگاه های رادیولوژِی میپردازیم.
بخش اول: تجهیزات حفاظت فردی سربی (PPE)
تجهیزات حفاظت فردی سربی، خط مقدم دفاعی پرسنل رادیولوژی، پزشکان و بیماران در برابر تابشهای ثانویه و پراکنده هستند. این تجهیزات باید با ضخامت مناسب و پوششدهی کامل انتخاب شوند.
۱. روپوش سربی (Lead Apron)؛ قلب حفاظت فردی
روپوش یا جلیقه سربی اصلیترین پوشش حفاظتی است که اندامهای حیاتی بدن را میپوشاند. این روپوشها معمولاً در دو ضخامت استاندارد تولید میشوند:
- ضخامت 0.25 میلیمتر: مناسب برای محیطهای با رادیوگرافی عمومی و کاربریهای متداول که تعادل خوبی بین وزن و حفاظت ایجاد میکند.
- ضخامت 0.5 میلیمتر: بالاترین سطح حفاظت برای محیطهای با دوز اشعه بالاتر.
۲. تیروئید بند سربی؛ محافظت از غده حساس تیروئید
غده تیروئید یکی از حساسترین ارگانهای بدن در برابر پرتوهای یونیزان است. برای محافظت از این ناحیه، دو مدل طراحی شده است:
- تیروئید بند ساده: پوشش استاندارد و ارگونومیک برای دور گردن.
- تیروئید بند پیشبند دار: این مدل با داشتن یک لبه اضافه، قسمت بالایی قفسه سینه و گلو را به طور کاملتر کاور کرده و هیچگونه گپ یا فاصلهای بین روپوش و تیروئید بند باقی نمیگذارد.
۳. دستکش سربی؛ حفاظت از دستان در برابر اشعه مستقیم و پراکنده
تکنسینها و پزشکان در برخی تکنیکهای تصویربرداری مجبورند دستان خود را نزدیک به میدان تابش قرار دهند. دستکشهای سربی با جنسهای خاصی تولید میشوند تا علاوه بر حفاظت، انعطافپذیری لازم را داشته باشند:
- مدلهای برزنتی: با دوام بالا و مقاومت عالی در برابر سایش.
- مدلهای چرمی: انعطافپذیری بیشتر و راحتی حرکت انگشتان برای کارهای دقیقتر.
۴. عینک سربی، کلاه سربی و گناد بند
- عینک سربی: برای پیشگیری از ابتلا به آبمروارید ناشی از اشعه (Radiation-induced cataracts) استفاده از عینکهایی با شیشههای سربی سربدار الزامی است.
- کلاه سربی: محافظت از بافت مغز و غدد جمجمه در برابر تابشهای پراکنده سقف و دیوارهها.
- گناد بند (محافظ غدد جنسی): برای بیماران یا پرسنل، جهت محافظت از سیستم تولید مثل در برابر جهشهای ژنتیکی ناشی از اشعه.
بخش دوم: تجهیزات حفاظت محیطی و ساختاری اتاق رادیولوژی
علاوه بر پوشش فردی، محیط اتاق رادیولوژی نیز باید به گونهای طراحی شود که اشعه به بیرون از اتاق (اتاق کنترل، راهروها و اتاقهای مجاور) نفوذ نکند.
۱. پاروان سربی (Lead Screen)؛ دیواره متحرک ایمنی
پاروانهای سربی بهترین گزینه برای ایجاد شیلدینگ موقت یا متحرک در اتاقهای رادیولوژی و اتاق عمل هستند. تکنسین یا پزشک میتواند پشت این دیواره پناه بگیرد. این تجهیزات بیشتر در دو ضخامت پرکاربرد عرضه میشوند:
- پاروان سربی ۱.۲ میل
- پاروان سربی ۲ میل (برای اتاقهای با دستگاههای پرقدرتتر)
۲. سربکوبی سنتی دیوارهها یا استفاده از پنلهای سربی؟
برای ایزولهسازی دائم اتاق تصویربرداری، دو روش اصلی وجود دارد:
- سربکوبی اتاق: چسباندن ورقهای سربی با ضخامت محاسبهشده به دیوارهها و ارتعاشگیری آنها که روشی سنتی و موثر است.
- پنلهای سربی پیشساخته: جایگزینی مدرن، سریع و تمیز که به صورت سازههای مدولار نصب میشود و سرعت راهاندازی مرکز را به شدت افزایش میدهد.
نکات کلیدی در نگهداری و انبارداری تجهیزات سربی (مهم برای طول عمر محصول)
یک روپوش یا تیروئید بند سربی اگر به درستی نگهداری نشود، دچار ترکخوردگی داخلی شده و خاصیت حفاظتی خود را از دست میدهد.
- هرگز روپوشهای سربی را تا نکنید؛ تا کردن باعث شکستگی لایه سربی داخل آن میشود. همیشه آنها را روی چوبرختیهای مخصوص آویزان کنید.
- تست دورهای انجام دهید؛ حداقل سالی یکبار تجهیزات سربی رادیولوژی (تجهیزات فردی) را زیر دستگاه اشعه ایکس تست کنید تا از عدم وجود ترک و شکاف در لایه سربی مطمئن شوید.
نتیجهگیری و خرید تجهیزات سربی رادیولوژی (استاندارد)
ایمنی در برابر اشعه، شوخیبردار نیست. انتخاب ضخامت مناسب (مانند روپوشهای نیم یا ۱ میل و پاروانهای ۱.۲ و ۲ میل) و کیفیت ساختِ جنسهای بهکاررفته در دستکشها و پوششها، ضامن سلامت کادر درمان است.
ما در زکریا شاپ با تکیه بر سالها تجربه، انواع تجهیزات حفاظت فردی سربی (روپوش، تیروئیدبند پیشبند دار، دستکشهای چرمی و برزنتی) و تجهیزات ساختاری (پاروان و پنلهای سربی) را با بالاترین کیفیت و تاییدیههای قانونی عرضه میکنیم. برای مشاوره رایگان تجهیز اتاق رادیولوژی خود با کارشناسان ما در تماس باشید.
